การค้าขายในอดีต และสมบัติใต้นที
สำหรับชาวมอญบ้านม่วง การถือผีบรรพบุรุษ หรือผีมอญ ถือเป็นสัญลักษณ์อย่างหนึ่งที่บ่งบอกชาติพันธุ์ ในขณะเดียวกันที่การตั้งศาลพระภูมิในบ้าน ถือเป็นสัญลักษณ์ที่เข้าใจร่วมกันว่าเป็นการนับถือผีไทย ถ้าฝ่ายหญิงแต่งงานกับคนไทย จึงตัดขาดจากการถือผีมอญ แสดงถึงความยืดหยุ่นในการปรับตัวของชาวมอญในแผ่นดินใหม่ ยอมรับการอยู่ร่วมกันอย่างสันติสุข และมีเหตุผลโดยไม่แบ่งฝักฝ่าย จะเป็นวิถีชีวิตที่ดำเนินไปอย่างสอดคล้องร่วมกัน
การสืบทอดนับถือผีทางพ่อเพียงฝ่ายเดียว ให้แก่ลูกชายคนโตเป็นหลักในการดูแล ส่วนลูกสาวที่แต่งงานถือว่าตัดขาดจากการถือผีตระกูลเดิม อันอาจจะนำไปสู่ความไม่สะดวกใจ เนื่องจากติดขัดในข้อห้ามต่างๆ ซึ่งจะนำมาสู่ความขัดแย้งได้ กฏระเบียบการถือผีจึงนับว่าเป็นระบบที่ส่งต่อและสอดคล้องกับสภาพสังคม
หีบผีมอญ
ประเพณีของคนมอญนิยมนับเดือน 6 เป็นเดือนแรกในการเริ่มต้นทำกิจกรรมต่างๆ เพราะถือเป็นเดือนเริ่มต้นของการเพาะปลูก ซึ่งหมายถึงการเริ่มวงจรหลักของชีวิต ความเชื่อการถือผีของชาวมอญก็นับเอาเดือน 6 เป็นเดือนเริ่มปีใหม่ ทั้งนี้ตามความเชื่อ ผีบรรพบุรุษจะสิงสถิตอยู่ที่เสาเอกของเรือน โดยมีสัญลักษณ์แสดงให้เห็นว่าเป็นเสาผี ได้แก่ หีบ หรือกระบุงใส่ผ้าผี ได้แก่ สไบ ผ้าซิ่น ผ้าขาวม้า แหวนหัวพลอยแดง แขวนไว้ที่เสาผี และยังมีตระกร้าบรรจุกระบองไม้ไผ่ 9 กระบอก แต่ละกระบอกใส่น้ำ และใบละซ๊าดหรือใบตีนกาดำ ซึ่งน้ำจะต้องคอยเติมให้เต็มอยู่เสมอ ส่วนใบตีนไก่ดำจะเปลี่ยนทุกปี ยามจัดพิธีเลี้ยงผีในเดือน 6
คนมอญที่บ้านม่วงมีข้อห้ามต่างๆ หากละเมิดถือเป็นการผิดผี ได้แก่
- ห้ามสามี ภรรยานอกตระกูล มาร่วมหลับนอนกันบนบ้าน ยกเว้นลูกเท่านั้น
- ห้ามหญิงมีครรภ์ นอกตระกูลมานอนบนบ้าน ยกเว้นลูกเท่านั้น
- เมื่อมีคนในตระกูลตาย หรือตั้งครรภ์ในปีนั้น (สิ้นสุดเมื่อเดือน 6) ห้ามคนในตระกูลจัดงานพิธีต่างๆ เช่นโกนจุก แต่งงาน งานบวช หรือแม้กระทั่งเลี้ยงผี ในปีหนึ่งๆ คนในตระกูลจะจัดงานเกินหนึ่งครั้งไม่ได้ เช่น โกนจุกเช้า แต่งงานเย็น ในกรณีที่ต้องการผู้แต่งงานสามารถทำได้โดยหลีกเลี่ยงการจัดพิธีตามประเพณี ให้มาอยู่ร่วมกันเฉยๆ โดยสมมติให้เจ้าบ่าวเป็นลูกจ้าง และให้ญาติฝ่ายเจ้าสาวตระโกนว่าลูกจ้างมาแล้ว
ข้อมูลพิพิธภัณฑ์ https://db.sac.or.th/museum/museum-detail/433
